Gevelsteen D VOGEL STRUIS

Singel 370, Amsterdam

Een gevelsteen (formaat: 70x 80cm) met een struisvogel die naar links gewend is. Het achterliggende pand, Herengracht no. 329 maakte vroeger deel uit van het huis aan het Singel en heeft ook een staande struisvogel. Deze loopt echter naar rechts. en heeft een hoefijzer in de bek. De combinatie van een struisvogel met een hoefijzer in de snavel is gebaseerd op een middeleeuwse misvatting dat struisvogels ijzer eten. Dit beeld werd gebruikt als symbool van ‘kracht door weerstand’ en kwam voor in illustraties en afbeeldingen, zoals tegels, uithangborden en gevelstenen.

De gevelsteen in de gevel van Herengracht 329.

Jacob van Maerlant schreef; ‘Aristoteles zegt dit woord, moeilijk of niet kan het vliegen. IJzer eten ze, zonder liegen’. Plinius vertelt dat dit dier een verbazend sterke maag heeft en vrijwel alles eet. Aelianus zegt dat ze stenen verzwelgen die ze in hun krop bewaren tot die verteerd is. De Physiologus publiceert: ‘Er wordt ook verteld dat ze zelfs gloeiend ijzer inslikken en brandende kolen en dit alles is goed voor de maag want zijn natuur is zeer koud. Hij scheidt het ijzer dat nog gloeit direct weer uit via de darm. Maar dat ijzer is door de vertering gelouterd en lichter geworden.’ De kunstenaars illustreren dat door het dier hoefijzers te laten eten.

‘Vogel struis’ of ‘Struis’  is een oudere uitdrukking die verwijst naar de struisvogel. De term is afgeleid van het Latijnse ‘struthio’ en het Griekse ‘strouthos’ hetgeen vogel of mus betekent.

Het huis is gebouwd door Hendrick Boelens (1586- 1638), die het erf in 1610 gekocht had. Hendrick was regent van het rasp- en tuchthuis in 1618 en regent van het Spinhuis in 1626. De naam van het huis aan het Singel was ontleend aan het huis ‘in de Vogelstruys’ in de Warmoesstraat, waar Hendricks vader, Dirck Hendricksz. Boelens, woonde.

___________________________

Tekst: Onno Boers