Een gevelsteen met een struisvogel met een hoefijzer in de snavel die een ‘ijzervreter’ verbeeldt. Het pand en de gevelsteen zijn uit de eerste helft van de 17de eeuw. Het pand is, vermoedelijk voor koopman Pieter van Loon, omstreeks 1662 vernieuwd tegelijk met het aan de achterzijde grenzende pand Singel no. 370 waar ook een struisvogel in de gevel staat.

De halsgevel is in de tweede helft van de 17e eeuw nogmaals vernieuwd. De afdekking op de top is toen verdwenen. Het pand ‘DE VOGELSTRUYS’ was in de jaren tachtig van de vorige eeuw een bekend krakersbolwerk.

De combinatie van een struisvogel met een hoefijzer in de snavel is gebaseerd op een middeleeuwse misvatting dat struisvogels ijzer eten. Dit beeld werd gebruikt als symbool van ‘kracht door weerstand’ en kwam voor in illustraties en afbeeldingen, zoals tegels, uithangborden en gevelstenen.

Jacob van Maerlant schreef; ‘Aristoteles zegt dit woord, moeilijk of niet kan het vliegen. IJzer eten ze, zonder liegen’. Plinius vertelt dat dit dier een verbazend sterke maag heeft en vrijwel alles eet. Aelianus zegt dat ze stenen verzwelgen die ze in hun krop bewaren tot die verteerd is. De Physiologus publiceert: ‘Er wordt ook verteld dat ze zelfs gloeiend ijzer inslikken en brandende kolen en dit alles is goed voor de maag want zijn natuur is zeer koud. Hij scheidt het ijzer dat nog gloeit direct weer uit via de darm. Maar dat ijzer is door de vertering gelouterd en lichter geworden.’ De kunstenaars illustreren dat door het dier hoefijzers te laten eten.

‘Vogel struis’ of ‘Struis’ is een oudere uitdrukking die verwijst naar de struisvogel. De term is afgeleid van het Latijnse ‘struthio’ en het Griekse ‘strouthos’ hetgeen vogel of mus betekent.

‘Twee loopvogels in een landschap’. Prent uit de serie ‘Avium Vivae Icones in aes incisae & edita ab Adriano Collardo’ gemaakt in 1570- 1600 door Adriaen Collaert (ca. 1560- 1618).
© Rijksmuseum Amsterdam

De maker van de gevelsteen heeft met grote zekerheid gebruik gemaakt van een prent uit de serie ‘Avium Vivae Icones in aes incisae & edita ab Adriano Collardo’ uit 1570- 1600, gemaakt door Vlaamse ontwerper en graveerder Adriaen Collaert (ca. 1560- 1618). Dat model was ook wel nodig, want het is niet aannemelijk dat de gevelsteenmaker in die tijd ooit een struisvogel in het echt gezien had.

In de gevel van café IN DEN VOGELSTRUYS aan het Vrijthof 15 in Maastricht zit een gevelsteen (uit ca. 1730) met een zelfde afbeelding. Hierop is de struisvogel echter gespiegeld afgebeeld.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist