Omstreeks 1600 werd hier een rijtje van vier huizen gebouwd. De huizen werden genoemd naar de vier Evangelisten, Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes, ieder de schrijver van één van de vier evangelieboeken uit het Bijbelse Nieuwe Testament. Of alle vier de panden een gevelsteen in de gevel hadden, is niet bekend.

Het vroegst bekende verwijzing naar het pand met de steen van Marcus, is een kwijtschelding van 29 juni 1610 waarin Hans Lenaertsz een huis en erf in de Bethaniënstraat verkoopt, genaamd ‘De Evangelist Marcus’. In latere aktes wordt van ‘Sint Marcus’ gesproken. Voor wat betreft de Lucas hebben we verder nog geen informatie gevonden.

De gevelsteen met Marcus (formaat: 50x 50cm), op nr. 12, zit boven de hijsbalk van het in 1992 herbouwde pand. Ondanks aandringen van de VVAG kon de steen geen plek lager in de gevel krijgen. In 1990 werd de gevelsteen met Lucas (formaat: 51x 59cm), op nr. 14,  gevonden in een lichtkoker aan de achterzijde van dat pand. Bij de restauratie van dat pand in 1990 door Stadsherstel, werd de steen in de zijgevel van het pand, aan de Boerensteeg, geplaatst.

Beide stenen zijn in 1992 door Ineke Fraza gerestaureerd en gepolychromeerd. In 2026 heeft Wil Abels de steen met Marcus opnieuw in kleur gezet. De eigenaar van het pand was zeer tervreden over het resultaat en gaf aan de steen in de toekomst op een zichtbaardere plek in de gevel te laten plaatsen.

In de christelijke traditie wordt met een evangelist bedoeld, een schrijver van een van de vier evangelieboeken uit het Nieuwe Testament. De vier evangelisten zijn: Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. Het woord evangelist betekent de brenger van een evangelie. Het woord evangelie komt uit het Grieks en betekent ‘goede boodschap’.

In de beeldende kunst worden de vier evangelisten sinds de vierde eeuw niet alleen afgebeeld in de vorm van menselijke gedaanten, maar ook als symboolgestalten. De symbolen zijn: Matteüs, een engel (of een mens); Marcus, een leeuw; Lucas, een stier en Johannes wordt afgebeeld met een stier. Deze zijn ook duidelijk te herkennen op de gevelsteen D 4 GEKROONDE EVANGELISTEN aan de Nieuwezijds Kolk 1.

De steen op nr. 12 stelt de evangelist Marcus voor die aan zijn evangelie werkt. Hij wordt vergezeld wordt zijn symbooldier: een leeuw. H.W. Alings schreef in zijn bekende boek “Uithangteekens en gevelsteenen” (uitgegeven in 1942) dat het dier een stier zou zijn en gaf aan dat het hier de Heilige Lucas betrof i.p.v. Marcus.

Volgens een legende zou Marcus met zijn vader eens een leeuw zijn tegengekomen in de woestijn. Zijn vader was bang en wilde wegrennen, maar Marcus verzekerde hem dat hun geloof in Jezus ze zou redden. Hij begon te bidden. Een wonder gebeurde want de leeuw viel dood neer. Sindsdien wordt Marcus geassocieerd met de leeuw. De heilige Marcus is de beschermheilige van Venetië, notarissen en bouwlieden. Ook is hij patroon van schrijvers en glasblazers. Vroeger riep men ook om zijn hulp tegen insectenbeten.

Ingang van de toren van het St. Lucasgilde in de Waag op de Nieuwmarkt.

Op de gevelsteen in de zijgevel van nr. 14 is de evangelist Lucas afgebeeld in gezelschap van een os, zijn symbooldier. De evangelist zit voor zijn schildersezel. Het voorwerp aan de muur/ plafond is waarschijnlijk een zogenaamd ‘schippertje’, een houder om een lichtbron in/ of op te plaatsen. De evangelist is hier afgebeeld als de schilder van de Heilige Maagd.

Lucas was de beschermheilige van kunstschilders en beeldhouwers. Hij wordt meestal schilderend maar soms ook schrijvend afgebeeld, zoals ook te zien in het beeldhouwwerk boven één van de deuren in de Waag.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist