Tot 1882 bestond het huidige Waterlooplein uit de grachten: de Houtgracht en de Leprozengracht. Deze laatste werd gedomineerd door het Oudezijds Huiszittenhuis, gebouwd in 1654, en de daarnaast gelegen stadsturfpakhuizen uit 1610. Naast deze pakhuizen bevond zich tot de oorlogsjaren 1940/ 45 een gemengde woon-winkelbebouwing.

Deze gevelsteen, met daarop afgebeeld een burcht- achtig complex en het onderschrift RVSTEN BVRCH, zat boven een poortje onder het 17e eeuwse pand Waterlooplein (Leprozengracht) 83. Dit poortje gaf toegang tot de doodlopende ‘Rustenburgergang’. In 1756 wordt het pand beschreven als ‘Een huys staende en geleegen op de Huyssitter of Leprozenburgwal .. alwaer Rustenburg in de gevel staet’. In de jaren dertig van de 20e eeuw werd het pand opnieuw opgetrokken en werd de gevelsteen iets hoger en meer in het midden van de gevel van het nu verdwenen pand herplaatst. Er is verder niets bekend over wie de steen heeft laten maken en of het afgebeelde burcht naar een daadwerkelijk burcht verwijst.

In verband met de aanleg van de metro moest een groot deel van deze bebouwing worden afgebroken en verrees in 1978/ 1980 het huidige winkelblok.

Jonkheer A. Lopez Suasso beschreef de steen in 1875 als ‘Bas- reliëf boven een poortje’ en op de kaart van Loman (1876, buurt P) is inderdaad tussen de panden no. 81 en no. 83 een doorgang aangegeven naar een binnenterrein.

Na de ‘metrosloop’ in 1974 kwam de steen bij het Bureau Monumentenzorg terecht. In 2007 werd de steen overgedragen aan de VVAG. Met medewerking van de Woonstichting Ymere kon de steen in juni 2011 terugkeren naar zijn oude kadastrale plek en zit hij nu in de ‘vernummerde’ nieuwbouw uit 1978/ 80.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist