Een gevelsteen met een naar links gewende staande vrouw met een vogel op haar linkerhand. Achter haar zit een hondje te krabben. De steen is uit de eerste helft van de 17e eeuw en is afkomstig van Utrechtsestraat no. 31. Deze steen maakte deel uit van een reeks van vijf gevelstenen verdeeld over vijf naastgelegen panden in de Utrechtsestraat. De andere stenen zaten op no. 27 (T GEHOOR), no. 29 (T GESICHT), no. 33 (DE REUK), en no 35 (DE SMAECK). De stenen waren gehakt naar voorbeeld van een reeks gravures van Abraham van Diepenbeeck (1596-1675) met de vijf zintuigen. De beeldhouwer van de vijf gevelstenen heeft bij de gevelstenen de landelijke entourage weggelaten en in het algemeen de voorstellingen een beetje versimpeld, alleen de vrouwenfiguur en de meest sprekende attributen overgenomen.

De steen T GEVOEL werd in 1940 aangetroffen in de buitenmuur van een aanbouw achter Utrechtsestraat 111. Daar bleek de steen al sinds 1911 ingemetseld te zijn. De toenmalige eigenaar wist te vertellen dat kort na 1872 het huis van zijn vader, Utrechtsestraat 31 verbouwd werd en dat de gevelsteen in de kelder van dat huis werd opgeborgen. Bij een uitbreiding van zijn bakkerij, Utrechtsestraat 111 liet hij de gevelsteen uit de kelder van zijn vader ophalen om ‘m in de buitenmuur van zijn nieuwe, in de tuin gebouwde bakkerij te metselen. Vanuit zijn huiskamer had hij het gezicht op deze herinnering aan zijn geboortehuis.

In 1997, bij een restauratie van het pand Utrechtsestraat 111 kreeg, op aandringen van de VVAG en in overleg met Monumentenzorg, de gevelsteen een, o.i. te hoge plaats in de voorgevel. Het is jammer dat Monumentenzorg de steen niet heeft laten restaureren of polychromeren. Het vormloze drolletje rechts achter de staande vrouw, stelt een zichzelf krabbend hondje voor.  Op haar linkerhand houdt de vrouw een vogel met een lange staart. Nu lijkt het erop alsof zij een hangend koord in haar hand heeft.

Gevelsteen T GESICHT in de Druckeruitbouw van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Jonkheer A. Lopez Suasso signaleerde in 1875 in zijn Gevelstenenschetsboek nog vier stenen met zintuigen; de steen met DE REUK was al niet meer aanwezig. De 19de-eeuwse gevelsteenbeschrijvers Jacob van Lennep en Jan ter Gouw schrijven in 1868 in ‘De Uithangteekens’: ‘Nog voor een drietal jaren zag men op de Utrechtsestraat het stel compleet: vijf joffers- eene die voor de spiegel haar toilet maakt (het Gezicht) eene die gebak proeft (de Smaak), eene die op een guitaar speelt (het Gehoor), eene die aan een bloem ruikt (de Reuk) en eene met verbonden arm (t Gevoel). Twee eeuwen hadden zij elkaar gezelschap gehouden, toen er ene tot vernietiging werd gedoemd’. (Deel I, pag. 14).

‘T GESICHT zit thans in de buitenmuur van het Rijksmuseum, T GEVOEL hoog in de gevel van Utrechtsestraat no. 111. Het K.O.G. (Koninklijk Oudheidkundig Genootschap) heeft DE SMAEK in 1927 verworven. Deze is nu te zien in de gevelstenenmuur in de Sint Luciënsteeg.

___________________________

Tekst: Onno Boers