Deze gevelsteen met het borstbeeld van de Evangelist Lucas was afkomstig van het pand Utrechtsedwarsstraat 64. In de gevel van het naastgelegen pand nr. 66 zat een soortgelijke steen met de afbeelding van de Evangelist Marcus. Aan de andere zijde op nr. 62 zat een steen met de Evangelist Johannes. Deze steen is helaas verdwenen. Jonkheer Suasso (1804- 1877) tekende deze steen nog wel op in zijn schetsboek (samengesteld rond 1874) in de gevel van het originele pand.

Het reliëf met Sint Lucas was weggeraakt bij Monumentenzorg en werd in 2001 door Jos Otten en Onno Boers teruggevonden en aangekocht in Zeeland. De dochter van een overleden vader boodt de steen aan voor € 800. Hoe de vader aan de steen was gekomen, is verder niet duidelijk geworden.

De steen met Marcus is door Jos Otten teruggevonden in de gevel van het koetshuis  van Kasteel Kerckebosch aan de Arnhemse Bovenweg 31 in Zeist. Jos heeft de eigenaar van dat pand aangeboden de steen te laten vervangen door een andere steen uit de collectie van de VVAG, om zodoende de steen MARCVS weer terug te kunnen brengen naar de kasastraal- historische plek. Helaas is er nog geen voortuitgang in dit project.

Detail van het schetsboek van jonkheer Suasso, met de stenen IOHANNES, LVCAS en MARCVS. © Stadsarchief Amsterdam

Omdat de VVAG fysiek nog dieper in de archieven moet duiken, geven we hier de quickscans aan die we tot nu toe over de panden hebben gevonden. Die drie panden zouden rond 1666 gebouwd zijn. Voor wat betreft de LVCAS hebben we een kwijtschelding gevonden die dateert van 20 juli 1674. Hierin verkoopt Hendrik Scholte aan Hendrik en Gerard Staats, een huis en erf in de Utrechtsedwarsstraat (ZZ) met ‘Sint Lucas in de gevel’.

Met het pand waar de steen MARCVS in zat komen we helaas niet verder dan maart 1743 wanneer de Erven Pieter Frederiksz en Gerrit Tiepinck een huis en erf, het zevende huis bewesten de Utrechtsestraat aan de Utrechtsedwarsstraat verkopen. Daar staat ‘Marcus in de gevel’. Voor de verdwenen steen IOHANNES hebben we nog geen arciefonderzoek gedaan. Hopelijk kan toekomstig huisonderzoek meer uitsluitsel gaan geven over het hoe- en- waarom voor de keuze van Lucas en Marcus als huisnaam en/ of uithangteken.

De steen MARCVS, nu hoog in de gevel van het stalgebouw aan de Arnhemse Bovenweg 31 in Zeist.

De heilige Lucas en Marcus en Johannes waren drie van de vier Bijbelse evangelisten. Om ze beter, en ook de ander heiligen, herkenbaar te maken kreeg een ieder een zogenaamd ‘attribuut’., een specifiek herkenningsteken dat terugsloeg op een belangrijke gebeurtenis in het leven van de heiligen. Helaas is de meerderheid van deze attributen een verwijzing naar de manier waarop de desbetreffende heilige om het leven gebracht was. Meestal zijn de vier evangelisten te herkennen doordat ze een boek bij zich hebben: het evangelie dat ze zelf geschreven hebben. Daarnaast heeft iedere evangelist zijn eigen symbool: Marcus een Leeuw, Lucas een Stier, Matteüs een Engel en Johannes een Adelaar.

De belangrijkste attributen van Johannes zijn de adelaar (voor Johannes de Evangelist) of een lam of een schotel met een afgehakt hoofd (voor Johannes de Doper). Op de verdwenen gevelsteen was Johannes afgebeeld met een adelaar op de achtergrond. De adelaar is zijn meest voorkomende symbool, en symboliseert zijn intellectuele en spirituele vlucht. Lucas heeft als symbool een stier of os of kalf. Hij heeft dit symbool gekregen omdat hij vertelt over Zacharias, die aan het begin van het derde evangelie een offer brengt in de tempel te Jeruzalem. De evangelist Marcus heeft als symbool een leeuw. Aangezien Marcus aan het begin van zijn evangelie schrijft over Johannes de Doper en zijn verblijf in de woestijn en omdat hij ook vermeldt dat Jezus in de woestijn verbleef, is aan Marcus de leeuw toegekend als symbool. Goed te weten dat er in zijn tijd nog leeuwen rondwaarden in de wosestijngebieden waar het Bijbelse verhaal zich afspeelde.

De steen LVCAS is na aankoop gerestaureerd en gepolychromeerd door Jan Hilbers. De steen werd door de VVAG aangeboden aan de Vereniging van Eigenaren van de nieuwbouw, die op de plek van de originele panden was verrezen. Zij hadden echter geen interesse. Vele jaren later kwamen ’twee mannen’ in het depot van de VVAG en kozen ‘deze man’ uit, omdat hij hun gevel aan de Utrechtsedwarsstraat zou kunnen sieren, temeer het originele pand  maar twee panden verwijderd was van hun pand.

___________________________

Tekst: Jos Otten en Pancras van der Vlist