Poortbekroning met het wapen van Amsterdam

Singel 455, Amsterdam

In 1613 verrees op deze plaats het Aalmoezeniershuis dat toezicht hield op de armenzorg. Toen deze liefdadige instelling in 1666 verhuisde naar de Prinsengracht werd in het gebouw de Latijnse School gevestigd. In 1847 werd dat een gymnasium. De school verhuisde in 1885 onder een nieuwe naam, het Barlaeusgymnasium, naar de Weteringschans.

In 1897 maakte het voormalige Aalmoezeniershuis plaats voor een nieuw gebouw (451- 453), ontworpen door architect Hendrik Leguyt van Publieke Werken, waarin het Bureau van de Burgerlijke Stand en Bevolking werd gehuisvest. Dezelfde architect bouwde in 1905 rechts hiervan een politiebureau (455- 457) met een bijna identieke gevel, ook met een trapgevel in neo- renaissancestijl. Met de twee topgevels en de lagere vleugel daartussen vertoonde de 48 meter brede gevel in opzet enige gelijkenis met het vroegere Aalmoezeniershuis.

Het bevolkingsregister vertrok in 1941 naar de Plantage Kerklaan. Het gemeentebestuur achtte de archieven in het gebouw aan het Singel al in 1939 niet goed genoeg beschermd in het geval van luchtaanvallen. De vrijgekomen ruimte werd gebruikt door diverse andere gemeentelijke diensten en door de universiteit. Het politiebureau werd in de jaren 1990 gesloten. 

‘Gedeelte van de gevel van het Aalmoezeniersweeshuis op het Singel, hoek Klooster, in 1618’. Bouwtekening gemaakt door A.N. Godefroy. © Stadsarchief Amsterdam

Het is in feite een voorbeeld van historiserend bouwen uit ca. 1900. De trapgevel heeft veel weg van de gevel van Keizersgracht 185, één van de panden die in die periode moesten wijken voor de aanleg van de Raadhuisstraat. Het poortje met het stadswapen en de keizerskroon is een getrouwe kopie van het oorspronkelijke poortje van het Aalmoezeniershuis, een poortje in de trant van Hendrick de Keyser.

Bij de verbouwing in 1997 tot winkelcentrum De Kalvertoren is alleen de voorgevel blijven staan. De colonnade die de twee trapgevels verbindt, is toen toegevoegd. De poort in het middendeel, oorspronkelijk de toegang van de Kloostersteeg, dient thans als ingang van het winkelcentrum.

___________________________

Tekst: Amsterdam Monumentenstad