Gevelsteen FREDERICUS D III KOONING VAN PRUYSEN

Runstraat 4, Amsterdam

Een gevelsteen (formaat: 60x 110cm) met een afgehakt reliëf. Er stond ooit een afbeelding van Frederik III (1657-1713), keurvorst van Brandenburg en later Koning van Pruisen. De steen is uit de eerste helft van de 18de eeuw. Ook opvallend aan de gevelsteen zijn de zij- voluten in een rijke barok- ornamentering.

Lambert Lambertsz- verver van beroep- koopt hier in de Runstraat, tussen 1615 en 1617 een groot aantal erven. Van deze erven neemt in 1621 de metselaar Hendrick Tomasz. het hoekerf over. Hij liet daarop drie panden bouwen, waaronder het pand, huidige Runstraat no. 4.

Portet van Kurfürst Friedrich III. von Brandenburg. Schilderij gemaakt in 1690 door Gedeon Romandon.
© Wikipedia

In 1758 koopt timmerman Ary Rid voor 1335 guldens het pand no. 4. Bij een vernieuwing heeft hij de gevelsteen met de beeltenis van de Koning van Pruisen laten aanbrengen. Het pand gaat daarna nog over op verschillende eigenaren en steeds wordt de gevelsteen genoemd.

Waarom Arie Rid in 1759 als gevelsteen de beeltenis van de Pruisische vorst liet aanbrengen zal wel altijd een raadsel blijven. Bovendien heeft de maker van de steen een fout gemaakt. Er bestond in die tijd geen Frederik III van Pruisen. Deze kwam pas aan het einde van de 19e eeuw. Waarschijnlijk stond op de steen afgebeeld Frederik van Hohenzollern (1657-1713), die van 1688 tot zijn dood als Frederik III, keurvorst van Brandenburg bekend stond. Hij was tevens hertog van Pruisen, een titel die in 1701 werd verheven tot koning. Vanaf dat moment stond hij ook bekend als koning Frederik I.

In 1794 wordt metselaar Claes Veldhuijs eigenaar. Waarschijnlijk heeft hij de beeltenis van de koning weggehakt. Het was namelijk de tijd van de Fransen, de Bataafse Republiek, toen afstand genomen werd van de stadhouderlijke tijd waarin het huis van Oranje zo domineerde. Frederik (kleinzoon van Frederik- Hendrik van Oranje- Nassau en Amalia van Solms) was verbonden met het Oranjehuis.

Bij de restauratie in 2009 was het niet op te maken of de beeltenis op de gevelsteen ‘en profil’ of ‘aanziend’ was geweest. Er is daarom gekozen voor een voorzichtige accentuering.

___________________________

Tekst: Onno Boers