In de Watergraafsmeerpolder ligt het rijksmonument ‘de Vergulden Eenhoorn’. Dit monumentale gebouwencomplex is opvallend doordat de historische bouw en de landelijke uitstraling van het complex in contrast staat met grootschalige gebouwen in het omliggende gebied.

Tot begin 17e eeuw was dit slechts watergebied; hier lag namelijk het Diemermeer. In 1629 werd het gebied drooggelegd en ontstond de Watergraafsmeerpolder. Het gebied groeide het uit tot een belangrijk gebied voor de voedselvoorziening van Amsterdam. Daarnaast was dit buitengebied van de stad ook een populair recreatiegebied. In zeventiende en achttiende eeuw lieten Amsterdamse patriciërs in deze landelijke omgeving van de stad buitenhuizen en moes- en pleziertuinen bouwen. Zo ook de chirurgijn Jan van Meeckeren.

In 1702 liet van Meeckeren ‘de Vergulden Eenhoorn’ bouwen als buitenverblijf. Het pand werd tevens gebruikt als apotheek en drogisterij met waarschijnlijk plantaardige geneesmiddelen uit de eigen moestuin. Bij de bouw liet van Meeckeren op de voorgevel een gevelsteen aanbrengen met een goud vergulde eenhoorn. De gevelsteen met de eenhoorn is het beeldmerk voor artsen en apothekers en verwijst naar de medicinale kracht van de hoorn.

‘Een eenhoorn jaagt op hagedissen in een vijver’, ets uit 1610 van Hendrik Hondius (1573- 1649). © Wikipedia/ Los Angeles County Museum of Art

De gevelsteen (formaat: 55x 98cm) wordt in de gevel geflankeerd door twee lintvormige tekststenen met de opschriften DE VERGULDEN en EENHOORN. De maker van de steen heeft vrijwel zeker de ets ‘Een eenhoorn jaagt op hagedissen in een vijver’ uit 1610 van de Vlaamse graveur, tekenaar, uitgever en auteur Hendrik Hondius (1573- 1649) als voorbeeld gebruikt.

In de mythologie en middeleeuwse folklore staat de eenhoorn onder andere bekend om zijn vermeende, magische vermogen om gif onschadelijk te maken. Men geloofde dat de hoorn (ook wel ‘alicorn’ genoemd) extreem krachtige genezende en zuiverende eigenschappen bezat. Allerlei amphibiën en reptielen werden in die tijd als giftig beschouwd. Vandaar dat de eenhoorn op de ets in een vijver vol met deze dieren aan het jagen/ roeren is, om zo hun gif te neutraliseren. Of deze vijver vol met dieren op de steen te zien was, is helaas tot nu toe nog niet achterhaald.

___________________________

Tekst: Annabel Kamphuis (ARCAM) en Pancras van der Vlist