Gevelsteen BUSSEN SCHUT
Rapenburgerstraat 123, Amsterdam
Op deze plek was in de 17e eeuw waarschijnlijk een kruitfabriek gevestigd ten behoeve van de koopvaardijschepen van de V.O.C., die uitgerust waren met kanonnen. De schepen lagen in de nabijgelegen havens. Deze gevelsteen (formaat: 90x 60cm) werd in 1740 geplaatst ter nagedachtenis aan Harmen Bussenschut die in 1682 een aantal erven op deze plek bezat.
Het is echter onbekend waar deze steen vandaan kwam, of hij herplaatst is en eerst elders geplaatst was, en of deze steen speciaal hiervoor vervaardigd was. De steen wordt door gevelsteenbeschrijvers Jacob van Lennep en Jan ter Gouw in 1874 vermeld als uithangteken van een ammunitiewinkel.
De steen zat boven een ingang van een voormalige 'gang' naar een binnenterrein (het Bussenschuthofje) waaraan enkele woninkjes lagen. De gang met de huisjes bestaat niet meer. Nu leidt de vernieuwde poort naar luxe appartementen.
Rapenburgerstraat 123- 155, Hofje Bussenschut. Prentbriefkaart uit ca. 1920 van Dutch Shop.
© Stadsarchief Amsterdam
Het reliëf is aan de bovenzijde halfrond. In de hoeken is bladornament aangebracht. De voorgestelde kanonnier op onze gevelsteen in zwierig, laat 17e- eeuws kostuum steekt juist, met zijn lontstok het vuur in het zundgat om zijn geschut af te vuren (zie de rode gloed aan het einde van de loop). Links zien we een (kruit)vat, enkele losse kogels en de stok om de kogels in de loop aan te duwen.
Het woord 'bussenschut' betekent zoveel als 'kanonschutter' vergelijk bijv. 'buskruit', 'bushuis' en 'haakbus'. In het Rondeel was in de 16de eeuw de woning van de Stadsartillerie– of Busmeester, de opzichter dus over de stadskanonnen, gevestigd (Stadsbeschrijving Wagenaar deel 2, 1765, p. 49).
De gevelsteen vóór restauratie.
Foto: Onno Boers
In de loop der jaren was het reliëf zo vaak in verschillende kleuren overgeschilderd dat de verf spontaan begon te barsten en er op sommige plaatsen gewoon afsprong. Op deze plekken kwamen geheel andere kleuren tevoorschijn. In 1997 is Jan Hilbers, in opdracht van de eigenaar van het pand begonnen met het aftikken en -krabben van alle verf, om zo te weten te komen welke de oudste kleuren waren. Aan de hand van deze kleurresten is het reliëf opnieuw in kleur gezet.
Op oude foto's is te zien dat onder de tekst BUSSEN SCHUT 'Anno 1597' geschilderd stond. Deze, op niets slaande, jaartalaanduiding is niet gehandhaafd.
___________________________
Tekst: Onno Boers
Huisonderzoek: Hans Brandenburg




