Een gevelsteen met een groot liggend vat. ‘Byernze’ in het bovenschrift T BYERNZE TOSSANE verwijst naar de Duitse deelstaat Beieren. Onderaan staat: OXHOOFT 1689. Het pand heeft een voorgevel uit 1689. De top is sterk aangetast. De deurkalf en een snijraam en hek zijn nog in prima staat. De achtergevel van dit pand is aan de Gordijnensteeg, waarin de gevelsteen INDE ROO KETEL te vinden is.

Een Toscaans oxhooft (okshoofd) is een oude wijnmaat  wat ongeveer neerkomt op 200 liter. In een bepaling over het loon van Bierdragers stond vermeld dat er drie Toscaanse oxhoofden wijn in een vat gingen. De toevoeging Beierse verwijst weer naar  de specieke inhoudsmaat die in Zuid-Nederlandse en Duitse regio’s (Duits: Ochsenkopf of Oxhoofd) werd gebruikt. Deze inhoudsmaat varieerde destijds tussen de 219 en 230 liter. Het blijft een puzzel om uit te vinden wat men nu precies met de combinatie van inhoudsmaten in de tekst op deze steen wilde aangeven.

Als verklaring voor het woord Oxhooft wordt genoemd dat het vat zo groot was dat er een ossenhoofd in paste, maar deze verklaring lijkt onwaarschijnlijk. De Engelse taalkundige Walter William Skeat (1835- 1912) merkte op dat de oorsprong te vinden is in de benaming voor een vat of vloeistofmaat die in verschillende vormen voorkomt in Germaanse talen, zoals in het Nederlands ‘oxhooft’ (tegenwoordig ‘okshoofd’), in het Deens ‘oxehoved’, in het Oudzweeds ‘oxhuvud’, enz. Een bron uit 1844 geeft aan dat ‘Waarschijnlijk werden vroeger de wijnvaten om de eene of andere reden, met eenen ossekop geteekend, van waar zij dezen naam bekwamen’.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist
Omgevingsfoto: Frank Lucas