Gevelsteen met een kuiper

Oudezijds Achterburgwal 201, Amsterdam

Boven de houten onderpui zit een gevelsteen (formaat: 50x 60cm) met een kuiper in zijn werkplaats. Rechts op de voorgrond liggen hoepels en aan de muur hangt een passer. Er waren veel kuipers in het zeventiende-eeuws Amsterdam. De stad was de belangrijkste stapelmarkt van de wereld en bij het transporteren van goederen waren veel kuipen nodig. Een kuiper verdiende in die tijd gemiddeld één gulden twintig per dag.

Het huis werd in 1670 gekocht en vernieuwd door Hendrik Jansz. Kuiper die er heel toepasselijk zijn beroep van kuiper uitoefende. In een kwijtschelding uit 1782 wordt gesproken van ‘De Werkende Kuiper in de gevel, kuiperswinkelhuis en erven, hoek van en op het Rusland’.

De Kuiper. Prent uit 1694 gemaakt door Jan Luyken, Amsterdam. © Rijksmuseum Amsterdam

Het Menselyk Bedryf (volledige titel: Spiegel van het menselyk bedryf) is een beroemd Nederlands emblemataboek uit 1694, gemaakt door de kunstenaar en dichter Jan Luyken en zijn zoon Caspar Luyken. Het boek geeft een uniek en gedetailleerd overzicht van het dagelijks werk en de ambachten in de late 17e eeuw. Één van de afbeeldingen in het boek, die met ‘De Kuiper’, heeft met grote waarchijnlijkheid als voorbeeld gediend voor de afbeelding op de gevelsteen.

De gevelsteen vóór restauratie.

Het huis met halsgevel is een koopmanshuis, een combinatie van woon- en pakhuis. Aan beide gevels zijn pothuizen die vaak werden gebruikt als werkplaats, opslagruimte of keuken. Hoger in de gevel twee linten met ANNO en 1673.

De zeer gehavende steen, zonder op- of onderschrift, werd in 2021 gerestaureerd en gepolychromeerd door Wil Abels.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist
Huisonderzoek: Hans Brandenburg