Weesp hoort sinds 2023 bij Amsterdam. Maar al op dit historische 19e-eeuwse huis aan de Nieuwstraat 50, is het wapen van Amsterdam te zien. Hier woonde namelijk de Waterschout, die het drinkwater voor de stad Amsterdam moest controleren. Dat kwam namelijk uit de Vecht bij Weesp.

Deze zogeheten Waterschout was een belangrijk man voor de waterleveranties aan de stad. Hij roeide namens Amsterdam elke ochtend in alle vroegte de Vecht op, om al proevend te bepalen waar het beste drinkwater te vinden was. Deze informatie gaf hij door aan de  waterschippers van de Versch-Water Sociëteit, die zo wisten waar ze de beste kwaliteit water in hun boten moesten innemen. Om te bewijzen dat ze er niet mee geknoeid hebben, moesten ze bij levering in Amsterdam zelf een glas van het meegevoerde water drinken.

De gevelsteen toont het wapen van Amsterdam met de bekende drie kruizen, geflankeerd door twee schild houdende leeuwen. Het wapen is bekroond met een keizerskroon, waarvan wordt gezegd dat hij van Maximiliaan I zou zijn. Hieronder leggen we uit waarom dit niet juist is en hoe het wel zit.

Maximiliaan I van Oostenrijk (1459- 1519), koning van het Heilige Roomse Rijk, schonk op 11 februari 1489 de stad Amsterdam het recht de kroon van zijn rijk boven het Amsterdamse stadswapen te zetten. Amsterdam had Maximiliaan eind 1488 een forse lening verstrekt, na hem enkele jaren eerder ook al financieel geholpen te hebben. Om die reden kreeg Maximiliaan in die jaren grote jaarlijkse (financiële) verplichtingen jegens de stad. Hij had al dat geld vooral nodig gehad om de conflicten met het opstandige Vlaanderen, de Hoekse steden en edelen in de noordelijke gewesten de kop in te drukken.

Maximiliaan was toen nog koning en daarbij hoort een koningskroon. Hij droeg toen een koningskroon met daarin de hogepriester- of Aaron kroon. Dit was het teken van zowel wereldlijke als geestelijke macht (recht om bijvoorbeeld bisschoppen te mogen benoemen). In de Amsterdamse Molensteeg is een gevelsteen met het stadswapen van Amsterdam, bekroond met zo’n koningskroon, te zien. Dit was dus hoe het er in de basis uitzag met Maximiliaan’s koningskroon boven het stadswapen.

Maximiliaan’s vader Frederik III (1415- 1493) leefde toen nog steeds als keizer en men kan geen rechten overdragen als men ze niet heeft. Pas nadat een achterkleinzoon Rudolfinus II (1552- 1612) rond 1600 zijn keizerskroon liet maken, die eruit zag zoals die nu boven dit schild te zien is, zijn de Amsterdammers die kroon als versiering boven het stadswapen gaan gebruiken. Maximiliaan is later wel keizer geworden in 1493, het jaar waarin zijn vader overleed. De samengestelde keizerskroon die hier op de gevelsteen wordt getoond, is overigens slecht en niet juist in de kleur(en) gezet.

De drie ‘schuine’ kruizen in het wapen van Amsterdam zijn waarschijnlijk afkomstig van het familiewapen van de 13e- eeuwse ridder en edelman Jan Persijn van Velsen (overleden op 26 december 1283), die heer van Amsterdam was en gebieden rond Amsterdam in zijn bezit had. Ook naburige plaatsen als bijvoorbeeld Ouderkerk aan de Amstel voerden dit symbool, maar dan met een ander aantal kruizen. Persijn zelf voerde maar liefst negen van deze kruizen op zijn wapenschild. Mogeljjk is het schuine kruis afkomstig uit de Germaanse cultuur. De Germanen noemden dit kruis een maalkruis. Het werd destijds op onder anderen deuren gekerfd om onheil buiten de deur te houden. Later stond het maalkruis vooral voor rechtspraak.

___________________________

Samenstelling tekst: Pancras van der Vlist