Gevelstenen RITTERLANTAARN EN KROONLANTAARN

Nieuwe Uilenburgerstraat 57, Amsterdam

Op 12 februari 2014 onthulde Boudewijn Oranje, de toenmalige voorzitter van de bestuurscommissie stadsdeel Centrum, twee gevelstenen met een kroon- en een Ritterlantaarn. De twee gevelstenen, werk van Hans ’t Mannetje, markeren het feit dat eind 2013 alle hoofdgrachten, enkele radiaalgrachten en pleinen voorzien zijn van authentieke, maar toch nieuwe Kroonlantaarns.

De steen RITTERLANTAARN.

In 1883 verscheen de, speciaal voor de Amsterdamse grachten ontworpen, '(Amsterdamse) Kroonlantaarn' in het stadsbeeld. In 1898 zag een ander type straatlantaarn het licht: de zogeheten 'Ritterlantaarn', met een voor die tijd revolutionaire vorm en lichttechniek. In de loop der jaren verdwenen zowel de Ritterlantaarn als de Kroonlantaarn uit het stadsbeeld.  Ze werden vervangen door een modern vormgegeven exemplaar.

De Paulus Potterstraat gezien naar achterzijde van het Rijksmuseum, tijdens het bezoek H.M. koningin moeder Emma aan het Stedelijk Museum. Op de voorgrond een kroonlantaarn. Foto uit 1904 van Jacob Olie (1834- 1905).
© Stadsarchief Amsterdam/ Rijksmuseum Amsterdam

Op initiatief van de Stichting Heijmeijer van Heemstede en de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad keerden beide lantaarns vanaf de jaren 1990 terug.

In 1998 werden kroonlantaarns geherintroduceerd op de Westermarkt. Na een proef in 2005 aan de Herengracht werden vanaf november 2008 in het stadsdeel Centrum de eerste 26 replica- kroonlantaarns geplaatst langs diverse grachten en op pleinen, waaronder de Keizersgracht. Ze hebben een moderne elektrische lichtbron met wit licht. Na een actie van het Amsterdams Kroonlantaarncomité (een initiatief van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad) werd in 2013 besloten de meeste hoofdgrachten te voorzien van kroonlantaarns, op bijzondere locaties met een gekleurd kroontje.

De gevelstenen zijn ontworpen en gehakt door Hans ’t Mannetje (1944- 2016). Dit werd mogelijk gemaakt door Stichting Heijmeijer van Heemstede. Op beide stenen zijn de twee typen lantaarns afgebeeld, met aan de ene zijde het jaar van introductie en aan de andere zijde de periode van plaatsing.

___________________________

Tekst: Onno Boers