Deze gevelsteen is niet direct zichtbaar vanaf de openbare weg, maar bevindt zich in de onderdoorgang van de poort op nummer 114. De steen is afkomstig van Vijzelstraat 86, een van de vele panden welke afgebroken werden voor de verbreding van deze straat in de jaren 1920- 1925. Op de plek van het pand ‘D Diemertooren’ staat nu het monumentale pand De Bazel waar sinds 2007 het Stadsarchief van Amsterdam in is gevestigd. De Bazel werd in 1926 gebouwd als vestiging voor de Nederlandse Handel-Maatschappij (NHM), de voorloper van de huidige ABN- AMRO.

Over het afgebroken pand is (nog) niet veel bekend. Het was het huis op de hoek van de Keizersgracht, een hoge halsgevel met boven de vensters van de eerste verdieping de gevelsteen. Wel hebben we een kwijtschelding (transportakte) gevonden van 1 september 1670 waarin Mattheus Jansz van Diemen een huis en erf op de hoek Keizersgracht/ westzijde Nieuwe Vijzelstraat (= Vijzelstraat) verkoopt. De beschrijving van deze locatie komt overeen met de ligging van het afgebroken pand.

Vijzelstraat 68- 86 (v.r.n.l.). Links: Keizersgracht 587- 599 voor de sloop.
Foto uit mei 1917 gemaakt door Cornelis G. Leenheer (1869- 1942).
De witte stip geeft het pand met de gevelsteen aan.
© Stadsarchief Amsterdam

De Diemer Kerk (Mariakerk) op een kaart uit 1627/ 1628 gemaakt door Balthasar Florisz.
© Historische Kring Diemen

De gevelsteen (formaat: 52x 42cm, tekststeen:10x 57cm) toont de toren van de voormalige Diemer Kerk  (Mariakerk) aan de Ouddiemerlaan in Oud- Diemen. Aan de bovenrand de hangende wapenschilden van Diemen en Amsterdam. Onderaan een tekststeen met D DIEMERTOOREN.

Uit historische documenten blijkt dat de eerste houten variant van de Mariakerk kort na 1100 werd gebouwd. Het was destijds een dochterkerk van de parochie in Muiden. Rond het jaar 1400 werd het oorspronkelijke houten gebouw vervangen en vergroot tot een stenen pseudobasiliek. Vanwege een slechte fundering van de toren en het ernstige instortingsgevaar werd de kerk in 1807 gesloopt. De contouren van de oorspronkelijke kerk bleven zichtbaar in het maaiveld. De ruimte binnen de muurresten werden daarna ingericht als begraafplaats genaamd ‘Gedenk te Sterven’.

Wil Abels heeft de steen in 2014 gerestaureerd en gepolychromeerd.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist