Gevelbeeld met de koning van zweden

Keizersgracht 149, Amsterdam

In deze begin 19e- eeuwse gevel is een gevelbeeld (formaat: 125x 45cm) uit de eerste helft van de 17e eeuw ingemetseld. Het stelt een geharnaste man met plooikraag sjerp voor, de blik naar links gericht. Naast hem staat een ovaal blanco wapenschild. De geportretteerde is de Zweedse koning Gustaf II Adolf (1594- 1632). Hoger in de huidige gevel, onder de daklijst, is een steen te zien met de tekst D KONING VAN ZWEEDEN.

Jan Janz Treefft gaf in 1621 opdracht voor de bouw van een huis met trapgevel aan de Keizersgracht 149. Vrijwel direct na de bouw krijgt het huis de naam ‘De Coninck van Sweden’ en wordt het bewoond door de rijke Amsterdamse koopman, bankier en industrieel Louis (Lodewijk) de Geer, die nauwe zakelijke betrekkingen met koning Gustaaf II Adolf onderhield. De Geer speelde een belangrijke rol in de opkomst van de Zweedse metaalindustrie en de deelname van Zweden in de trans- Atlantische driehoekshandel. Enkele nakomelingen van De Geer bekleedden hoge posities in zowel Zweden als Nederland. Het gevelbeeld stond oorspronkelijk boven de (rijtuig)poort, rechts, zoals te zien is op een prent uit het Grachtenboek van Caspar Philips Jacobsz uit ca.1768.

Detail van een ets uit het Grachtenboek uit (ca. 1768) van Caspar Philips Jacobsz (1732- 1789), met het gevelbeeld boven de poort van Keizergracht 419. © Stadsarchief Amsterdam

Gustaaf II Adolf (1594- 1632), was koning van Zweden van 1611 tot aan zijn sneuveling bij Leipzig in 1632. Hij werd ook wel Gustaaf Adolf de Grote of de Leeuw van het Noorden genoemd. Als verwijzing naar zijn grote neus werd hij ook wel spottend ‘de Neus’ genoemd.

Hij voerde een expansieve buitenlandse politiek en won oorlogen tegen Denemarken, het Tsaardom Rusland en Polen. Hij was een militair genie en bewonderaar van Maurits van Oranje, wiens innovaties hij goed bestudeerde. Hij voerde daarbij hervormingen in zijn leger door, met als gevolg dat veel huursoldaten vanuit de Nederlandse Republiek naar Zweden trokken. Hij zette ook in op de uitbouw en modernisering van zijn oorlogsvloot. Bovendien beschikte Gustaaf Adolf over relatief veel lichte kanonnen. Louis de Geer, die zich op mijnbouw in Zweden had toegelegd, verdiende schatten met de bewapening van het leger van de Koning van Zweden.

Gustavus II Adolphus tijdens de slag bij Breitenfeld bij Leipzig in 1631. In deze slag wist Gustaaf II Adolf zijn naam te vestigen als grote militaire leider en verwierf de bijnaam ‘Leeuw van het Noorden’. Foto: Johann Jakob Walter 

In 1627 emigreerde De Geer naar Zweden, en het huis wordt gekocht door Hans van Loon voor f. 11900,- die er tot zijn overlijden in 1658 woont. Het pand gaat daarna over naar Nicolaes van Loon, één van zijn kinderen. De Geers woonhuis in Stockholm is overigens tegenwoordig de Nederlandse ambassade. De bibliotheek van De Geer is nog steeds intact en bevindt zich in Norrköping.

In 1904 kwam het goedlopende ‘Eerste Nederlandse Postorderbedrijf’ (afbetalingsmagazijn), gestart in 1857 op de Prinsengracht 357, bij een uitbreiding van het bedrijf in het pand Keizersgracht 149 terecht. Het assortiment werd uitgebreid en de naam van het verzendhuis gewijzigd in ‘De Koning van Zweden’. Het verzendhuis hield op 1 maart 1986 op te bestaan.

Begin 19e eeuw wordt het pand Keizersgracht 419 gemoderniseerd. Het krijgt dan drie verdiepingen en een kroonlijstgevel. Onder het fries komt de  tekstband met de tekst D KONING VAN ZWEEDEN. Het gevelbeeld  is mogelijk toen verplaatst naar de huidige plaats in de gevel.

Op het eind van de 20ste eeuw wordt het huis bewoond door Boudewijn Maria Ignatius Büch (1949- 2002). Hij was een Nederlandse dichter, schrijver en televisiepresentator. Zijn meest succesvolle werk was ‘De kleine blonde dood’ (1985). Als televisiepresentator maakte Büch diverse programma’s over literatuur en reisprogramma’s onder de titel ‘De Wereld Van Boudewijn Büch’.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist
Met dank aan: Amsterdam Cultuur-  Historische Vereniging