Gevelsteen met een kromhout

Herengracht 366, Amsterdam

In dit in 1660 gebouwde pand zit een reliëf met een zogenaamd kromhout (hout dat kromgegroeid is). Kromhout werd gebruikt voor allerlei gebogen onderdelen aan een houten schip. De gevelsteen heeft te maken met de naam van de schatrijke handelaar Jacobus Cromhout, de opdrachtgever van vier gelijksoortige panden op een rij. Deze vier aaneengesloten grachtenpanden aan de Herengracht 362- 364, 366, 368 en 370 staan bekend als de ‘Cromhouthuizen’. Cromhout zelf woonde met zijn gezin in no. 366.

Het pand is gebouwd door Phillip Vingboons in de Hollands-classicistische stijl. Het heeft een indrukwekkend interieur. Opvallend is dat de gevelsteen met het kromhout van hetzelfde materiaal is als de overige gevel: Bentheimer zandsteen. Bijzonder is ook dat de naam van de vermoedelijk maker van het reliëf bekend is: de beeldhouwer Jan Gijseling (de oude) (1629- 1667). Deze van oorsprong Vlaamse beeldhouwer vestigde zich in de Noordelijke Nederlanden en maakte onder andere het beeldhouwwerk in het fronton van het Trippenhuis aan de Kloveniersburgwal 29 in Amsterdam

In oud- Nederlands taalgebruik was een ‘kromhoutsgast’ ook een naam voor een schepeling die veel ’tussen de kromhouten’ zit. Deze verrichtte zijn werkzaamheden dus in het ruim. ‘Kromhoutgast’ is ook de naam voor een schepeling die vaak ziek was en dus benedendeks lag.

___________________________

Tekst: Onno Boers