Gevelsteen met een dubbelkoppige adelaar

Herengracht 100, Amsterdam

Het pand is ca. 1620 gebouwd door/ voor Daniel Colpijn. In 1623 wordt het pand ‘met Den Vergulde Dubbelen Arend’ in de gevel voor fl. 18.890.- bij executie verkocht en overgedragen aan de, uit Dordrecht afkomstige koopman Adriaaan Decquer (1588- 1650). Na zijn dood in 1650 werd zijn weduwe Clara Niquet eigenaresse, later behoorde het haar zoon Constantin Decquer, die van 1707 tot 1714 Commissaris van de Wisselbank was.

Na zijn dood in 1714 vererfde het pand en werd het het woonhuis van Nicolaas Sautijn (1676- 1743) lid van de Vroedschap, driemaal Burgemeester van Amsterdam, bewindhebber van de V.O.C. en de W.I.C. en Directeur van de Societeit van Suriname. De familie Sautijn was niet alleen zeer rijk en machtig maar ook uiterst corrupt. Nicolaas’ broer, Willem Sautijn verdiende kapitalen met de illegale verkoop van ambten en baantjes bij de V.O.C. In 1715 kwam het een en ander aan het licht, de hoofdrolspelers ontsprongen de dans, maar Nicolaas Sautijn werd geen Burgemeester meer.

De steen gefotografeerd in 2006.

In het begin van de 19de eeuw werd de gevel een beetje aangepast, d.w.z. de vensters van de eerste verdieping werden even breed gemaakt en de bovenste trap van de gevel vervangen door een klokgevelachtig topje met eenvoudige rollagen. Dit topje werd bij een restauratie in 1960 vervangen door een reconstructie van de oude top aan de hand van de gravure in het Grachtenboek van Caspar Philipsz uit plm. 1770. De fraaie gevelsteen (formaat: 40x 50cm) met de dubbele arend bleef de eeuwen door zijn plek in het boogveld van het middenvenster van de eerste verdieping behouden.

Het beeld van de ‘dubbele- of tweekoppige adelaar’ komt ook voor in de wapens van allerlei keizerrijken, waaronder het Duitse keizerrijk. Oorspronkelijk werd het gebruikt in het oude Byzantium, dat daarmee zijn heerschappij over zowel Oost als West uitdrukte. Volgens bepaalde bronnen heeft de dubbele kop uitsluitend een esthetische reden.

In 2013 werd de VVAG benaderd met het verzoek om, als in het voorjaar van 2014 de gevel voor een schilderbeurt in de steigers zou staan, de Vergulde Dubbele Arend schoon te maken en opnieuw in kleur en goud te zetten. In mei 2014 kon Wil Abels aan de slag en het resultaat mag er zijn.

___________________________

Tekst: Onno Boers
Huisonderzoek: Hans Brandenburg