In 1726 kocht Adolph de Swaen de helft van het pand Halvemaansteeg 12, toen nog ‘het Kievitsei’ genoemd. Het jaar daarop verwierf zijn zoon Hendrik de andere helft. Kort na de aankoop liet Hendrik het huis vernieuwen/ verbouwen en een sprekende gevelsteen aanbrengen met op de onderrand de tekst SWAANENDRIFT en het jaar van verbouw. Het reliëf toont een grote zwemmende zwaan, vergezeld van twee jongen met op de oever nog een zwaan.

De omlijsting van het reliëf is uitgevoerd in de toen moderne Lodewijk XIV- vormen, in- en uitgebogen voluten, acanthusblad en, in de bekroning, een soort schubbenmotief. Deze motieven zijn ontleend aan de voorbeelden van de franse architect Daniel Marot.

Bij een 19e- eeuwse verbouwing werd de onderhelft van de gevelsteen door een verhoging van de puibalk aan het oog onttrokken, waarbij voor de afdekkende loodslab simpelweg een diepe gleuf dwars door het beeldhouwwerk werd gehakt. In oude beschrijvingen (Suasso 1875, Monumentenlijst 1928 en Alings 1949) wordt dan ook gesproken over ‘gevelsteen met zwaan’. Door dikke verflagen was de zwaan rechts op de achtergrond ook onzichtbaar geworden. Een brand in een naburig pand in augustus 1980 maakte het noodzakelijk het pand ‘in te pakken’ waardoor de gevelsteen, op het bovenste krulletje na, geheel onzichtbaar was geworden.

Begin 1998 startte bouwkundig adviesbureau De Bouwwinkel met restauratie van het pand na een brand. Achter de stutten kwamen de geblakerde zwanen te voorschijn, maar groot was de verrassing, toen bleek dat achter de puibalk het reliëf nog redelijk gaaf bleek. De zijvoluten liepen door tot op een brede onderplint, waarop duidelijk ‘WAANENDRIFT 173’ te lezen viel. De uiterste einden, links en rechts van de plint, waren bij het aanbrengen van de nieuwe puilijst weggehakt.

Ook het schoonmaken van de geblakerde steen leverde een verrassing op. De twee zwanen bleken vergezeld te zijn van nog twee jonge zwaantjes. In overleg met gevelsteenspecialist Tobias Snoep werd de steen schoongemaakt, geheeld en gekozen voor een vraagteken op de plek van het laatste cijfer.

___________________________

Tekst: Onno Boers