Een halfronde, met lofwerk omgeven, als gevelsteen ingemetselselde van oorsprong boogvulling of geveltopvulling. Op het wapen een ooievaar in een gekroond wapenschild: het stadswapen van Den Haag. De herkomst en ouderdom van de gevelsteen zijn onbekend, net als het jaar van inmetseling.

Het wapen van Den Haag toont gewoonlijk een gouden schild met een ooievaar, afgebeeld in natuurlijke kleuren, die een zwarte paling in zijn bek heeft. Het schild wordt gedekt door een gravenkroon en kan twee gouden leeuwen als schildhouders hebben. Het wapen wordt ook wel het “wapen met de ooievaar” genoemd en is al eeuwenlang het symbool van de stad. De oudst bekende afbeelding van het Haagse wapen is gegoten in brons. De afbeelding staat op de grote luidklok in de toren van de Grote Kerk: een ooievaar staat midden tussen bloemen en gras. De klok stamt uit 1541.

De oudste afbeelding van het Haagse wapen met ooievaar staat op de Jhesusklok uit 1541 in de toren van de Grote of St. Jacobskerk. Fotograaf Paul Kempff 1994.
© Haags Gemeentearchief

De ooievaar staat bekend als een vogel die geluk brengt; het Nederduitse woord ‘odevare’ betekent zelfs gelukbrenger. Deze trekvogel kwam vroeger al in de streek rond Den Haag voor. In een grafelijke rekening uit 1352/ 4 staat een bedrag vermeld voor het maken van ooievaarsnesten bij het grafelijk kasteel op het Binnenhof. In de stadsrekening van 1586 staat een post van twee pond en dertien schellingen betaald aan de viskoper Jan Gerritz ‘voor 3500 alen ’to behoof (ten behoeve) van de oyevaers’. Uit diezelfde rekening blijkt dat er ook een speciale oppasser voor de ooievaars was: Seeger Gillisz. Ook in 1798 bevatte de stadsrekening deze post: ‘Aan J. Goerger de Somme van tien guldens voor ses maanden vis en stroo voor de oyevaers’. Tot bet begin van de twintigste eeuw blijft deze traditie en zijn er een paar ooievaars op de Haagse vismarkt die door een gemeentelijke ‘oppasseres’ worden verzorgd.

We weten niet waarom de ooievaar werd vereerd en opgenomen in het wapen. Dat is nergens beschreven. Waarschijnlijk heeft Den Haag meegedaan met een traditie die in de Middeleeuwen bestond. Steden hadden toen een mascotte. Utrecht had bijvoorbeeld een beer. Den Haag koos de gelukbrengende ooievaar als symbool.

___________________________

Tekst: Onno Boers
Omgevings- foto: Frank Lucas
Met dank aan het Haags Gemeentearchief