Gevelsteen IUPITER
Haarlemmerstraat 33, Amsterdam
In 1875, in het “Schetsboek” van Jhr. Suasso wordt het reliëf omschreven als: “Basreliëf boven de eerste verdieping: een man met een half omgeslagen mantel met een arend tussen zijn benen en een bliksem in de rechterhand die hij over de linkerschouder houdt, waaronder IUPITER”.
Jupiter (Latijn: Iuppiter of Iupiter) is in de Romeinse mythologie de oppergod en god van de hemel en het onweer. Zijn Griekse tegenhanger is de oppergod Zeus. Hun beider heilige vogel is de adelaar. De adelaar is een symbool van hun macht en wordt vaak afgebeeld als zijn attribuut, vergelijkbaar met de bliksem.
Jonkheer Suasso tekende de steen Mercurius op Haarlemmerdijk 41 of 43.
Er waren op dit stukje Haarlemmerdijk wel meer panden met huisnamen die verwezen naar de belangrijkste goden uit de Romeinse mythologie.
Dit blijkt uit de diverse kwijtscheldingen tijdens de verkoop van de panden door verkoper Pieter Blaeu, ‘secretaris der stadt’. Op 21 februari 1687 verkoopt hij een huis en erf met “Saturnus’ in de gevel, gelegen aan de Haarlemmerdijk (Zuid- zijde) tussen de Eenhoornsluis (Korte Prinsengracht) en de Eerste Haarlemmerdwarsstraat (nu Binnen Oranjestraat). Op 1 mei van datzelfde jaar verkoopt hij ook nog eens twee huizen en erven in hetzelfde huizenrijtje. Hier ‘stonden “Jupiter” en “Mars” in de gevel’.
Daarnaast tekende jonkheer Suasso in zijn schetsboek ook nog een steen met “Mercurius” op, die zich toen nog in de gevel van Haarlemmerdijk 41 of 43 bevond.
De steen tijdens de restauratie.
Bij een verbouwing van de onderpui, omstreeks 1900, bracht men de puibalk hoger aan en het lijkt erop dat toen de onderhelft van de gevelsteen weggehakt werd.
De samenstellers van de Monumentenlijst (1928) en H.W. Alings, Amsterdamse Gevelstenen (1943- 1949) interpreteerden de voorstelling op de half zichtbare gevelsteen als een voorstelling van “Hercules”. Bij de restauratie in maart 1994 bleek echter dat bij bovengenoemde verbouwing de steen niet door midden gehakt was maar dat de onderste helft vlak gehakt was.
Jan Hilbers kon aan de hand van de overgebleven resten het reliëf (formaat in totaal met tekstgedeelte: 70x 120cm) reconstrueren en de voluten herstellen.
___________________________
Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist




