Op het eerste gezicht leek het een gewone gevelsteen geflankeerd door twee rechthoekige jaartalstenen 1698 en 1889, de driemaster die de pui van het 19e-eeuwse pand Haarlemmerdijk 172 sierde. Uit het type cijfers van de jaartallen bleek duidelijk dat de jaartalstenen in 1889 vervaardigd waren, maar het dicht geschilderde en afbladderende reliëf van de gevelsteen maakte een oude en originele indruk.

Bij het schoonmaken in oktober 2003 kwam Jan Hilbers echter voor een paar verrassingen te staan. Ten eerste bleek het materiaal van de drie stenen niet het gebruikelijke (Bentheimer) zandsteen te zijn, maar het zachtere kalksteen. Het was de eerste keer dat Hilbers dit voor gevelstenen ongebruikelijke materiaal in Amsterdam aantrof. Ten tweede kwamen er bij het verwijderen van de dikke verflagen op de achtergrond duidelijke wolken in reliëf tevoorschijn.

Ook dit is zeer ongebruikelijk: doorgaans is het fond van gevelstenen, de achtergrond, vlak gehouden. De derde verrassing was de wijze waarop het tuigage was verbeeld. Al het touwwerk was minutieus ingekrast in de achtergrond. Meestal worden op gevelstenen met zeilschepen van het touwwerk alleen de touwladders aan weerszijden van de masten weergegeven. Zeer waarschijnlijk heeft het zachtere kalksteen de steenhouwer op dit idee gebracht.

Het schip op de gevelsteen is een type uit het midden van de 18de eeuw, een bewapend driemast- koopvaardijschip waarvan de voorste twee masten ‘vierkant getuigd’ zijn en de achterste, de bezaansmast, van een bezaan en een gaffeltopzeil is voorzien.

Gezien het materiaal en de wolken in reliëf vermoeden we dat de gevelsteen (formaat: 45x 60cm) in 1889 gehakt is, wellicht naar een ouder origineel. Deze gedachte wordt mede versterkt doordat jonkheer Suasso de steen niet vermeldde in één van zijn schetsboeken van tussen 1874 en 1877.

Volgens een kwijtschelding van 20 juni 1698 verkopen Everd en Joost van der Eijken een huis en erf, bij het Haarlemmerplein (Haarlemmerdijk (NOZ)), met ‘Het Schip De Koopvaarder’ in de gevel. Mogelijk is er rond 1898 ook al onderzoek gepleegd naar de historie van het pand en heeft het jaartal 1698, op één van de twee jaartalstenen, betrekking op de bovengenoemde kwijtschelding uit dat jaar.

___________________________

Tekst: Onno Boers en Pancras van der Vlist