Twee gevelstenen met familiewapens
Entrepotdok 48 en 49, Amsterdam
Tweeëntachtig pakhuizen vormen samen een gevelwand van bijna 500 m; elk pakhuis draagt de naam van een stad in het Koninkrijk der Nederlanden van 1815: het voormalige Algemeen Rijks Entrepot. Aangelegd tussen 1827 en 1840 onder de bezielende leiding van koning- koopman Willem I als douanevrije opslagplaats, was het ommuurde Entrepot alleen bereikbaar via de bewaakte toegangspoort op het Kadijksplein.
Lang heeft dit Entrepot niet gefunctioneerd. Voortschrijdende technologie en economische ontwikkelingen maakten het al na een halve eeuw onbruikbaar. In 1876 werd het Noordzeekanaal gegraven. Daardoor bloeide in de laatste decennia van de vorige eeuw de havenactiviteiten van de hoofdstad zo sterk op dat men overging tot de aanleg van de nieuwe havens in Oost. Na opening van het nieuwe grotere Entrepotdok in het oostelijke havengebied in 1895 werd het oude Entrepotdok opgeheven.
Het Entrepotdok, gezien vanaf de Muidergracht naar Nieuwe Herengracht. Prent uit 1833 van Petrus Josephus Lutgers (1808- 1874). © Stadsarchief Amsterdam
Driekwart eeuw lang werd het depot gebruikt als opslagplaats voor velerlei goederen, maar na de Tweede Wereldoorlog kwamen steeds meer pakhuizen leeg te staan en diende het verval zich in rap tempo aan. Eind jaren 1960 en begin jaren 1970 werden allerlei 'wilde' plannen voor de pakhuizen bedacht, doch deze liepen op niets uit. Uiteindelijk werd in het begin van de jaren tachtig onder leiding van architect J. van Stigt een begin gemaakt met de verbouw van de pakhuizen tot sociale woningbouw. De laatste woningen werden nog niet zo lang geleden opgeleverd en zijn nu een van de parade-paardjes van de hoofdstedelijke stadsvernieuwing.
In de panden Entrepotdok 48 (pakhuis Maastricht) en 49 (pakhuis Middelburg) zijn twee gevelstenen met een familiewapen te zien. Gezien de 'leeftijd' van beide stenen, mogen we er vanuit gaan dat ze niet voor deze pakhuizen gemaakt waren, maar later zijn ingemetseld.
Entrepotdok 48.
Deze gevelsteen (formaat: 60x 70cm) is uit de eerste helft van de 18e eeuw en zit midden boven het hijsluik van de eerste verdieping van pakhuis Maastricht. De steen toont het wapenschild van de familie Van Wijnkoop. Het wapen is aan een gestrikt lint opgehangen. De onderrand van de steen ontbreekt.
De stamvader van de familie, Jacob Wijnkoop, geboren in 1686, was koopman, walvisreder en kapitein van de burgerwacht (de stadspolitie). Zijn vader was burgemeester van Hoorn. Het schild is in vier 'kwartieren' verdeeld, waarvan in twee kwartieren een klimmende leeuw is afgebeeld. De gouden vorm rechtsonder stelt waarschijnlijk een berg voor.
Entrepotdok 49.
Ook deze gevelsteen is uit de eerste helft van de 18e eeuw en zit midden boven het hijsluik van de eerste verdieping van pakhuis Middelburg. De gevelsteen (formaat: 70x 70cm) toont een hangend wapenschild. Dit is - volgens historicus Lo Witte - het familiewapen van de familie Boelens. Elisabeth Boelens was de echtgenote van Jacob Wijnkoop.
Het wapen is verticaal gedeeld en draagt op de linkerhelft een staande vogel terwijl de andere helft door een horizontale balk gedeeld is. Het wapen lijkt aan een strik te hangen. Indien het wapen inderdaad het familiewapen van de familie Boelens is moet de vogel een ooievaar voorstellen. Andere gevelsteenonderzoekers zien in de vogel duidelijk een dodo.
___________________________
Tekst: Onno Boers




