In de smalle Dirk van Hasseltssteeg is sinds de restauratie door Wil Abels in 2008, boven de gedecoreerde puilijst van de ANNO 1645 gedateerde trapgevel nr. 51, de fraai gerestaureerde en gepolychromeerde gevelsteen IN ELIAS weer een opvallend element.

De voorstelling met de Bijbelse profeet Elia aan de oever van de beek Krith, is ontleend aan het Oude Testament (1 Kon. 17:2-4) waar verteld wordt hoe de profeet Elia koning Achab tot de orde heeft geroepen en daarom gezocht wordt. ‘Daarna kwam het woord des Heren tot hem: Ga van hier en verberg u bij de beek Krith… En Ik heb de raven geboden u daar van spijs te voorzien’.

In 1955 werd in dit pand, en het buurpand no. 53, na een grondige restauratie, welke o.a. de reconstructie van de onderpui en de trapgevel betrof, het 2 jaar eerder opgerichte Gemeentelijk Monumentenbureau gevestigd. In 1983 vertrok deze dienst naar het Huis met de Hoofden, Keizersgracht 123 en kregen de panden weer een woonbestemming.

Begin 2008 benaderde de toenmalige eigenaar/ bewoner de VVAG om de mogelijkheid van restauratie van het nogal dichtgeschilderde reliëf te bespreken en tevens de twee hoekblokken ANNO 1645 weer toonbaar te maken. Wil Abels kon in april, vanaf zijn werkladder het reliëf schoonmaken, diverse beschadigingen herstellen en de voorstelling polychromeren. Bij het verwijderen van de oude verflagen bleek hoe uitzonderlijk fijn gedetailleerd het beeldhouwwerkje was vooral in de plooival van het gewaad van de zittende figuur.

Er is vrijwel niets te vinden in de archieven over de vroegste bewoners van het pand. In latere koopaktes wordt gesproken over ‘de profeet Elia in de gevel’.

De profeet Elia aan de oever van de beek Krit. Anonieme gravure in Icones Biblica, Amsterdam 1659.

De voorstelling en de compositie van de steen zijn ontleend aan een prent van Mattheus Merian in zijn, in Frankfurt in 1625/ 27 uitgegeven, Icones Biblicae. In 1648 verschijnt in Amsterdam bij Cornelis en Dankert Dankerts een Nederlandse bewerking van dit werk met grotendeels spiegelbeeldige kopieën van de prenten van Merian. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat de beeldhouwer van de gevelsteen de Elia illustratie uit dit werk als voorbeeld nam, maar dat klopt niet met het bouwjaar, 1645, van het huis in de Dirk van Hasseltssteeg.

In zijn standaardwerk ‘Bijbeltegels, Bijbelse voorstellingen op Nederlandse wandtegels van de 17e tot de 20e eeuw'(1994), noemt Jan Pruis een, in het jaar 1638 in Frankfurt uitgegeven nadruk van het werk van Merian met door Sebastian Furck nagestoken prenten. Deze prenten zijn kleiner en vaak een deel van de originele Merian prenten. Daar de gevelsteen ook slechts een deel van de Merianprent weergeeft, de zittende figuur, de dorre boom links en de twee aanvliegende vogels, kunnen we ervan uitgaan dat de beeldhouwer van de gevelsteen de prent uit de, tegenwoordig minder bekende, uitgave uit 1638 als voorbeeld heeft gebruikt.

Daarna voor de buitenrand een bentheimerkleur gemaakt en de voorstelling gaan polychromeren, hier word de kleur verder opgebouwd.

Uit het restauratierapport: De verf en cementreparaties worden verwijderd. Hier is te zien dat de hoeken flink beschadigd zijn. De steen is schoon, letters en hoeken hersteld, er is nog wat kleur te zien, ook is de steen geïmpregneerd. Hier is een begin gemaakt met de fond (ondergrond) kleur. Daarna voor de buitenrand een bentheimerkleur gemaakt en de voorstelling gaan polychromeren, hier word de kleur verder opgebouwd.

___________________________

Tekst: Onno Boers