In 2025 werd deze nieuwe gevelsteen (formaat: 89x 55 cm en gemaakt van natuursteen Bianco del Mare (Veselje Unito) uit Kroatië) geplaatst in de gevel naast de entrée van een wooncomplex op Centrumeiland IJburg. Deze gevelsteen is in opdracht van CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) ‘Bakstayn’, een collectief van 18 huishoudens, gemaakt voor hun nieuwe wooncomplex, op een zelfbouwkavel, dat op 13 september 2025 is opgeleverd.

De ontwerper en maker van de steen is beeldhouwer Toon Rijkers uit Wageningen. Rijkers maakt ‘kunst voor straatwanden’ en haalt zijn inspiratie uit het bestuderen van de kunst én werkwijze van de oude meesters, uit de natuur en uit het zich verdiepen in de historie van mensen, gebeurtenissen en de gebouwde omgeving.

De voorstelling toont een stilstaande Aziatische (Sumatraanse) olifant met op zijn rug een obelisk gemaakt van bakstenen. In zijn slurf heeft de olifant enkele takken met blad van de iep en op zijn rug ligt een kussen met daaronder een kleed waarop de naam CPO BAKSTAYN staat en het jaartal 2024. Links en rechts van de obelisk staan de drie kruizen van Amsterdam. Op de onderrand staat de tekst: IN AMSTERDAMS VERBAND.

De olifant staat symbool voor kracht, stabiliteit, loyaliteit, wijsheid, vriendschap, doorzettingsvermogen, verbondenheid en onderling sterke communicatie. Deze kenmerken karakteriseren de deelnemers van CPO Bakstayn en waren nodig tijdens het hele bouwproces. De Aziatische olifant brengt ook geluk en voorspoed. Daarbij zijn de straten op Centrumeiland vernoemd naar personen uit Indonesië (en uit de
voormalige Nederlandse Antillen en Suriname) die zich hebben verzet tegen de koloniale heersers en de slavernij.

Een obelisk is een gedenknaald van graniet uit de Oud Egyptische cultuur die voor tempels werd geplaatst ter gelegenheid van een gedenkwaardig feit. De obelisk staat symbool voor de “oprichting” van CPO Bakstayn en is opgebouwd uit bakstenen, verwijzend naar de naam Bakstayn.

De voorstelling is geïnspireerd op het vrijstaande beeld van Bernini uit 1667 van een olifant met een authentieke obelisk op zijn rug. Deze bevindt zich op het Piazza della Minerva in Rome. Bernini op zijn beurt liet zich waarschijnlijk inspireren door een illustratie afkomstig uit het boek van Francesco Colonna getiteld ‘Hypnerotomachia Polyphili′ uit 1499 waarop een olifant met obelisk te zien is. Een tweede vrijstaand beeld uit 1736 met een gelijke voorstelling is te vinden op Sicilië op het Piazza del Duomo in Catania. In de kerk van Santa Corona in Vicenza bevindt zich een groot hoogreliëf uit 1530 van een olifant met obelisk dat wordt toegeschreven aan Girolamo Pittoni. Voor zover bekend zijn er nu wereldwijd vijf voorstellingen van een olifant met obelisk.

De iep is Amsterdams erfgoed en geldt als haar meest geliefde boom. In het Westelijk Havengebied staat een voederbos met iepen waarvan het loof gebruikt wordt als voer voor de olifanten in Artis.

Bakstenen worden altijd gemetseld in een bepaald verband. ‘In Amsterdams verband’ is een knipoog naar het metselwerk van de obelisk en staat voor het collectief CPO Bakstayn die ‘in Amsterdams verband’ dit appartementencomplex hebben gerealiseerd.

___________________________

Tekst: Toon Rijkers