De voorstelling op de steen in de top van het 1632 gedateerde pand is lang een raadsel gebleven. Jhr. Suasso vermeldt de steen in zijn Schetsboek (1875) als: ‘Bas-relief in de top. Waarop…? In de Noord-Hollandsche Oudheden van Van Arkel en Weissman (6de stuk, 1903) wordt het pand beschreven als: ‘een, op kozijnen en pui na, wel-bewaarde gevel. Hij is van gebakken en gehouwen steen opgetrokken, heeft Dorische pilasters op iedere verdieping en een bijzonder rijke top.

Er zijn twee gevelstenen aanwezig. De bovenste verbeeldt een STAPEL BOEKEN, terwijl op de onderste MDCXXXII (=1632) wordt gelezen.’. Deze interpretatie van de voorstelling op de gevelsteen wordt door de latere historieschrijvers overgenomen. Het feit dat in het midden van de 17e eeuw Caspar Commelin, historieschrijver, boekverkoper en courantier er woonde gaf de ‘stapel boeken’ een extra betekenis.

De beschrijving van het pand door de verschillende beschrijvers is niet duidelijk. In de bewerking van de Historische Gids door mr. Wijnman (1963) lezen we op pag. 55: “op nr. 59 een nieuw opgetrokken pilastergevel uit 1632 ..” en Gerrit Vermeer en Ben Rebel hebben het in hun bewerking van de Historische Gids (1992) over een in de trant van Hendrick de Keijser gebouwde pilastergevel uit 1632, zoals ook in de Voorlopige Monumentenlijst (1928) staat.

Het is pas in 1730 als in een koop/ verkoopakte de omschrijving luidt: “twee huizen en erven achter elkaar, samen onder 1 dak gelegen op ’t Water, op de noorderhoek van de Vrouwensteeg, waar ‘D SES FLUWEELE PASSAMENTEN’ in de gevel van het hoekhuis staan”. Passementen is de verzamelnaam voor allerlei soorten kwasten, franjes. gevlochten koorden van allerlei materiaal, linten tressen, epauletten etc. Mogelijk verbeelden de zes blokjes, die op de steen zijn afgebeeld, zogenaamde ‘spoelen’ waarop de linten werden rondgewikkeld.

Nergens in de bewaard gebleven huispapieren wordt van een zodanige winkel gesproken. Pas in diverse latere 18e-eeuwse documenten over dit pand, wordt gesproken over een ‘Neurenberger winkel’.  Een ‘Neurenberger winkel’ (Neurenberger waren) is een historische term voor een type winkel of marskramer die vanaf de 17e tot in de 19e eeuw populair was. Deze zaken stonden bekend om de verkoop van divers kleinhandelswaar: van goedkoop speelgoed, snuisterijen en knopen tot houten snijwerk en religieuze prullaria. De benaming is afkomstig uit de Zuid- Duitse stad Neurenberg, die in de vroegmoderne tijd hét Europese centrum was voor de grootschalige productie van dit soort ambachtelijke kleinwaar en houten speelgoed.

De ongebruikelijke plek van de gevelsteen (formaat: 90x 90cm) in de top van de gevel waar normalerwijze de hijsbalk uitsteekt zou te maken kunnen hebben met een verbouwing waarbij de hijsbalk verplaatst werd naar een dakkapel in de zijgevel. Het 17de eeuwse ornament bleef gehandhaafd en de gevelsteen nam de plaats van de hijsbalk in.

___________________________

Tekst: Onno Boers
Huisonderzoek: Hans Brandenburg en Jaques Wilbrink