Gevelsteen D CALKOEN
Bloemgracht 134- 136, Amsterdam
Een vroeg 18e- eeuwse hardstenen gevelsteen met een kalkoen. Claes Calkoen (1612- 1687), van beroep ‘roodverver’, liet op deze plek in 1641 een pand bouwen waarin hij een ‘laken en saaij- verwerij’ (voor het verven van verschillende soorten wollen stoffen) vestigde. Tot 1840 hebben er in het pand ververijen gezeten.
Bloemgracht 132 t/m 138 (ged.)(v.r.n.l.). De steen is te zien boven het boogvormige poortje van de Amsterdamsche Lettergieterij (voorheen: Firma N. Tetterode). Foto van onbekende maker van voor 1902.
© Stadsarchief Amsterdam
Het woord ‘saai’ zoals we het nu gebruiken heeft zijn oorsprong in de textiel. ‘Saaij’ was een vrij goedkope wollen stof die zo veel geproduceerd werd dat deze als doorsnee werd gezien.
De steen (formaat: 70x 65cm) zat oorspronkelijk boven een poortje, ook op no. 134, dat toegang gaf tot het achterterrein maar is later hoger in de gevel geplaatst. In 1903 werd het oude pand gesloopt en een nieuw pand met ateliers en woningen, naar ontwerp van C.F. Bögeholtz, gebouwd. In 1995 werd het gesloopt om plaats te maken voor tien appartementen; alleen de gevel aan de gracht bleef behouden.
In 2023 heeft Wil Abels de steen gerestaureerd en gepolychromeerd.
___________________________
Tekst: Onno Boers



