GEVELSTEEN SATVRNVS

Prinsengracht 394, Amsterdam

Uit de weinige bewaard gebleven huispapieren is gebleken dat in 1663 ene Hendrick Michielsz Hage, zijdeverver van beroep, dit pand voor fl. 2700.- aankocht van de lekbakkenmaker(?) Dirck Jansz Tanck. In de koop/ verkoopakte wordt geen huisnaam genoemd.

Als in1681 de erven van Hendrick Michielsz Hage het pand verkopen, luidt de omschrijving in de akte: huis en erf, met een achterhuis daaraan, zijnde een branderij, waar voorheen ‘de Vulkaan’ heeft uitgehangen en nu ‘de Saturnus’.

SATVRNVS. Prent/ gravure uit 1597, gemaakt door Jacob Matham naar tekening van Hendrick Goltzius.
© Rijksmuseum Amsterdam

Dit is de enige keer dat deze huisnaam genoemd wordt. Waarom Hendrick Miechielsz Hage in de periode dat hij eigenaar/ gebruiker van het pand was (1663- 1681) de gevelsteen SATVRNVS met de toch wel ietwat gruwelijke voorstelling heeft laten aanbrengen zal wel een open vraag blijven.

Saturnus, ook wel Kronos genoemd, geldt in het algemeen als personificatie van de Tijd: een somber kijkende, stevig gebouwde oude man, uitgerust met een zeis of sikkel: soms vreet de Tijd de dingen aan en verslindt hij de mensen (E.M. Moornan en W.Uitterhoeve. Van Achillis tot Zeus. Nijmegen 1989)

Saturnus was een van de vele zonen van Gaia (Aarde) en Ouranos (Hemel). Gaia vond dat haar man teveel kinderen bij haar verwekte en vond Saturnus bereid tot opstand tegen Ouranos. Zij gaf hem een sikkel waarmee hij zijn vader ontmande. Het geslachtsorgaan van Ouranos werd in zee geworpen. Saturnus had van zijn ouders gehoord dat hij door een van zijn kinderen van de heerschappij beroofd zou worden, dus verslond hij ze direct na hun geboorte.

Later werd Saturnus toch een goede koning, bevorderaar van landbouw en wetgeving. Hij wordt als zodanig vaak afgebeeld met sikkel en zeis als attributen. De beeldhouwer van de gevelsteen heeft een gravure van Jac. Matham naar een prent van H.Goltzius uit 1597 als voorbeeld genomen en een Januskop als symbool van het dualisme toegevoegd.

In mei 1996 is de fraai gehakte steen door Wil Abels van een grauwwitte verflaag ontdaan en in natuurlijke kleuren gezet.

___________________________

Tekst: Onno Boers
Huisonderzoek: Hans Brandenburg